AVIF ve WebP Arasındaki Fark Nedir?

AVIF ve WebP, yeni nesil web görsel formatlarıdır. AVIF, daha yüksek sıkıştırma oranı ve HDR desteği sunarken; WebP daha geniş tarayıcı uyumluluğuna sahiptir. Dijital platformların hızı, bant genişliği verimliliği ve sunucu kaynaklarının optimizasyonu açısından doğru görsel teknolojisini seçmek, modern yazılım mimarilerinde en kritik performans başlıklarından biridir. AVIF ve WebP arasındaki fark nedir sorusu, yalnızca basit bir dosya uzantısı kıyaslaması olmaktan ziyade, işletmelerin altyapı maliyetlerini düşürmesini, SEO görünürlüğünü artırmasını ve kullanıcı deneyimini doğrudan iyileştirmesini sağlayan stratejik bir mühendislik kararıdır. Bu rehberde, her iki formatın teknik derinliğini, sıkıştırma algoritmalarını ve kurumsal sistemlere entegrasyon süreçlerini kapsamlı bir şekilde analiz edeceğiz.

Yeni Nesil Görsel Formatlarına Kurumsal Yaklaşım

Dijital Varlıkların Performansının Önemi

Kurumsal web ekosistemlerinde görsel varlıklar, sayfa ağırlığının ortalama %50 ila %60'ını oluşturmaktadır. Bu durum, büyük ölçekli e-ticaret siteleri, dijital medya platformları ve kurumsal portallar için doğrudan bir bant genişliği ve sunucu yükü anlamına gelir. Optimize edilmemiş yüksek çözünürlüklü görseller, sunucu yanıt sürelerini uzatır ve veri transfer maliyetlerini katlar. Teknik ekiplerin ve sistem yöneticilerinin görselleri sıkıştırırken hem kaliteyi koruması hem de en düşük dosya boyutuna ulaşması gerekir.

Yüksek kaliteli görsellerin hızlı bir şekilde sunulması, özellikle mobil kullanıcıların platformda kalma sürelerini doğrudan belirler. Ağ gecikmelerinin yüksek olduğu mobil bağlantılarda, her bir kilobaytlık tasarruf, sayfa yükleme sürelerinde milisaniyeler seviyesinde iyileşme sağlar. Bu nedenle, kurumsal ölçekte dijital varlık yönetimi (DAM) süreçleri, modern sıkıştırma teknolojilerini standart bir boru hattı (pipeline) haline getirmek zorundadır.

Neden Yeni Nesil Görsel Formatları?

Geleneksel JPEG ve PNG formatları, otuz yılı aşkın bir geçmişe sahiptir ve modern web standartlarının talep ettiği sıkıştırma yeteneklerinden yoksundur. Yeni nesil görsel formatları, modern video kodlama (codec) teknolojilerinin getirdiği gelişmiş tahmin ve veri bloklama algoritmalarını kullanır. Bu formatlar, pikseller arasındaki renk değişimlerini ve desen tekrarlarını çok daha akıllı matrisler üzerinden işleyerek insan gözünün fark edemeyeceği detayları veriden arındırır.

Yeni nesil formatların tercih edilmesinin en temel sebebi, görsel başına %30 ile %60 arasında değişen dosya boyutu tasarrufu sağlamalarıdır. Bu durum, milyonlarca görsel barındıran e-ticaret sitelerinde terabaytlarca bant genişliği tasarrufu anlamına gelir. Ayrıca, şeffaflık (alpha channel), animasyon ve yüksek dinamik aralık (HDR) gibi modern gereksinimleri tek bir format altında birleştirebilmeleri, tasarım ve yazılım ekiplerinin iş akışlarını basitleştirir.

Web Performansı ve Kullanıcı Deneyimi

Web sitelerinin açılış hızı, kullanıcı deneyimini (UX) belirleyen en somut metriktir. Yavaş yüklenen bir web sayfası, potansiyel müşterilerin siteyi terk etmesine ve doğrudan marka algısının zarar görmesine neden olur. Kullanıcılar, etkileşime girmek istedikleri sayfanın anında render edilmesini bekler. Görsellerin geç yüklenmesi veya yüklenirken sayfa düzeninde kaymalara (Layout Shift) yol açması, kullanıcı memnuniyetini sıfırlayan kritik hatalardır.

Teknik açıdan bakıldığında, web performansı sadece kullanıcı tarafındaki tarayıcı render süresiyle sınırlı değildir. Sunucunun her bir görsel isteğine yanıt verme süresi, eş zamanlı kullanıcı trafiği altında sunucu kaynaklarının (CPU ve RAM) tüketim hızı da kurumsal sürdürülebilirlik için belirleyicidir. Yeni nesil formatlar, daha küçük dosya boyutları sayesinde ağ üzerinden transfer süresini kısaltarak sunucu üzerindeki I/O (girdi/çıktı) yükünü de optimize eder.

WebP Nedir? Güvenilir ve Yaygın Standart

WebP'nin Kurumsal Avantajları

Google tarafından 2010 yılında duyurulan ve VP8 video kodlama formatına dayanan WebP, geçen on yılı aşkın sürede web endüstrisinin fiili (de facto) standardı haline gelmiştir. Hem kayıplı sıkıştırma hem de kayıpsız sıkıştırma yöntemlerini destekleyen bu format, PNG'nin şeffaflık yeteneği ile JPEG'in fotoğraf sıkıştırma yeteneğini tek bir yapıda birleştirir. Kurumsal işletmeler için WebP'nin en büyük avantajı, %96'yı aşan küresel tarayıcı uyumluluğudur. Bu sayede, çok eski sistemler hariç neredeyse tüm ziyaretçilere ek bir fallback (geri dönüş) mekanizmasına ihtiyaç duyulmadan doğrudan sunulabilir.

WebP'nin sıkıştırma performansı, geleneksel JPEG dosyalarına kıyasla ortalama %25 ila %35 oranında daha küçüktür. Kayıpsız PNG dosyaları ile kıyaslandığında ise şeffaf arka planlı görsellerde %26'ya varan boyut küçülmesi elde edilir. WebP kod çözme (decoding) işleminin tarayıcılar tarafından donanımsal ve yazılımsal olarak son derece hızlı gerçekleştirilmesi, işlemci gücü sınırlı olan eski mobil cihazlarda bile sayfaların takılmadan akmasını sağlar.

<!-- WebP formatında görselin doğrudan kullanımı -->
<img src="/assets/images/product-shot.webp" alt="Kurumsal Ürün Detayı" width="800" height="600" loading="lazy" />

WebP'nin Sınırları ve Dezavantajları

Her ne kadar WebP geniş bir uyumluluk ve istikrar sunsa da, bazı teknik sınırlara sahiptir. Formatın renk derinliği (color depth) 8-bit ile sınırlıdır. Bu durum, profesyonel fotoğrafçılık, lüks tüketim ürünlerinin e-ticaret siteleri veya geniş renk gamı (BT.2020) gerektiren HDR içerikler için yetersiz kalmasına neden olur. 8-bit renk sınırı, özellikle gökyüzü, gün batımı veya yumuşak geçişli arka planlarda "banding" adı verilen renk dalgalanmalarına ve bloklaşma efektlerine yol açabilir.

Bir diğer dezavantaj ise yüksek sıkıştırma oranlarında ortaya çıkan detay kaybıdır. WebP'nin sıkıştırma algoritması, pikselleri yumuşatma eğilimindedir. Bu durum, çok detaylı tekstil dokuları, metalik yüzeyler veya üzerinde ince metinler barındıran infografik görsellerde keskinliğin kaybolmasına ve görsellerin hafif bulanık görünmesine neden olabilir. Ek olarak, animasyonlu WebP dosyalarının sıkıştırma başarısı, modern video formatlarının gerisinde kalmakta ve dosya boyutları hızla büyüyebilmektedir.

AVIF Nedir? Geleceğin Yüksek Performanslı Formatı

AVIF'in Benzersiz Avantajları (HDR ve Yüksek Sıkıştırma)

Alliance for Open Media tarafından 2019 yılında standartlaştırılan AVIF (AV1 Image File Format), gücünü yeni nesil açık kaynaklı AV1 video codec bileşeninden alır. AVIF'in en çarpıcı kurumsal avantajı, görsel kalitesinden ödün vermeden sunduğu olağanüstü sıkıştırma oranıdır. WebP formatına göre ortalama %20 ila %30; geleneksel JPEG formatına kıyasla ise %50'ye varan oranlarda daha küçük dosya boyutları elde edilmesini sağlar. Bu durum, büyük veri merkezlerinin ve CDN sağlayıcılarının bant genişliği faturalarında doğrudan dramatik bir düşüş yaratır.

Teknik açıdan AVIF, renk kalitesinde yeni bir çağ açmıştır. 10-bit ve 12-bit renk derinliğini, yüksek dinamik aralığı (HDR) ve geniş renk gamını (BT.2020) yerleşik olarak destekler. Bu teknolojik altyapı, en hassas renk geçişlerinde bile renk dalgalanması (banding) sorununu tamamen ortadan kaldırır. Özellikle yüksek kaliteli ürün görselleri sunması gereken moda, otomotiv ve mücevherat odaklı e-ticaret siteleri için AVIF, dijital katalogların mükemmel kalitede ve milisaniyeler içinde yüklenmesini sağlar.

Entegrasyon Zorlukları ve İşlemci Yükü (Tedbirli yaklaşım)

AVIF'in getirdiği bu yüksek verimliliğin teknik ve operasyonel bir maliyeti bulunmaktadır: Kodlama (encoding) süresi ve işlemci (CPU) yükü. AV1 video codec altyapısı, veriyi sıkıştırmak için son derece karmaşık matematiksel algoritmalar çalıştırır. Yapılan benchmark testlerinde, bir görseli AVIF formatına dönüştürmek, WebP'ye dönüştürmeye kıyasla 10 ila 40 kata kadar daha fazla CPU gücü ve zaman gerektirebilir.

Bu durum, kullanıcıların sürekli olarak görsel yüklediği ve bu görsellerin anlık (real-time) olarak optimize edilerek sunulması gerektiği platformlarda (örneğin sosyal ağlar veya dinamik pazaryerleri) sunucu tarafında ciddi darboğazlara yol açabilir. Eğer entegrasyon süreci doğru tasarlanmazsa, sunucuların CPU kullanımı tavan yapabilir ve yanıt süreleri uzayabilir. Bu nedenle, AVIF dönüşümlerinin ya statik olarak (derleme/build aşamasında) önceden yapılması ya da CDN seviyesinde asenkron kuyruk yapılarıyla yönetilmesi teknik bir zorunluluktur.

// Node.js üzerinde sharp kütüphanesi ile AVIF ve WebP dönüşüm performans ayarları
const sharp = require('sharp');

// WebP dönüşümü - Hızlı ve düşük CPU tüketimi
sharp('input.png')
  .webp({ quality: 80, effort: 4 })
  .toFile('output.webp');

// AVIF dönüşümü - CPU sınırlandırması ve kalite dengesi (effort ayarı kritik)
sharp('input.png')
  .avif({ quality: 65, effort: 4 }) // Effort 4, işlem süresi ve sıkıştırma dengesi sağlar
  .toFile('output.avif');

AVIF ve WebP Karşılaştırması: Temel Farklar Analizi

Sıkıştırma Oranı ve Dosya Boyutu Verimliliği

Dosya boyutu optimizasyonunda AVIF, WebP'nin net bir şekilde önündedir. Özellikle fotoğraf niteliğindeki karmaşık görsellerde, AVIF'in sunduğu kayıplı sıkıştırma algoritması, benzer görsel kalite algısında (perceptual quality) WebP'ye kıyasla %20 ila %30 daha küçük dosyalar üretir. Ancak, düz renklerin, sert kenarların ve grafik tasarımların yoğun olduğu ekran görüntüleri (screenshots) veya vektörel tabanlı grafiklerde WebP'nin kayıpsız sıkıştırma modu zaman zaman AVIF'ten daha başarılı sonuçlar verebilmektedir.

Dosya Boyutu Karşılaştırması (Tipik Bir Fotoğraf - Eşit Algısal Kalite):
[Orijinal JPEG: 100 KB] -> [WebP (q=75): ~65 KB] -> [AVIF (q=60): ~45 KB]

Kurumsal bir mimaride bu fark, doğrudan bant genişliği tasarrufu anlamına gelir. Ayda 10 milyon sayfa gösterimi alan ve sayfa başına 1.5 MB görsel yükleyen bir e-ticaret platformunda, WebP'den AVIF'e geçiş yapmak, aylık bazda terabaytlarca veri aktarımının önüne geçer. Bu durum yalnızca CDN faturalarını düşürmekle kalmaz, aynı zamanda son kullanıcının mobil hücresel veri paketini de korur.

Görüntü Kalitesi ve Renk Derinliği (HDR Odaklı Değerlendirme)

Renk teknolojileri söz konusu olduğunda iki format arasındaki makas daha da açılmaktadır. WebP yalnızca 8-bit renk derinliğini desteklerken; AVIF 10-bit ve 12-bit renk derinliği ile milyarlarca rengi saklayabilir. HDR (High Dynamic Range) ekranların yaygınlaştığı günümüz teknoloji ortamında, görsel kalitesi standartlarını en üst düzeyde tutmak isteyen lüks markalar ve kreatif ajanslar için AVIF yegane modern seçenektir.

AVIF'in sahip olduğu gelişmiş renk gamı (BT.2020) ve geniş renk yelpazesi, görseldeki gölgelerin ve parlak alanların tüm detaylarıyla korunmasını sağlar. WebP'de sık karşılaşılan ve özellikle pürüzsüz arka planlarda göze batan renk şeritleşmeleri, AVIF'in gelişmiş kromatik alt-örnekleme (chroma subsampling) ve dither algoritmaları sayesinde tamamen engellenir.

Tarayıcı Uyumluluğu ve Pazar Payı

WebP, 2010 yılından bu yana geliştirilmesinin ve Apple'ın Safari tarayıcısına 2020 yılında destek vermesinin ardından neredeyse %96.1 küresel tarayıcı desteğine ulaşmıştır. Bu durum, WebP'yi güvenli bir varsayılan format yapar.

AVIF ise daha genç bir format olmasına rağmen hızla arayı kapatmaktadır. Google Chrome, Mozilla Firefox, Opera ve Microsoft Edge'in ardından Apple da iOS 16 ve macOS Ventura sürümleriyle birlikte Safari tarayıcısında AVIF desteğini standart hale getirmiştir. 2026 yılı itibarıyla AVIF'in küresel tarayıcı destek oranı %93 ile %95 arasındadır. Ancak, eski işletim sistemlerini ve eski tarayıcıları kullanan kitleyi kaybetmemek adına, kurumsal sistemlerde AVIF sunulurken mutlaka WebP veya JPEG alternatiflerini barındıran bir fallback mekanizması kurulmalıdır.

Sunucu Maliyetleri ve Kodlama Süreleri

Yüksek sıkıştırma oranlarının arkasında ciddi bir CPU maliyeti yatar. WebP, donanım kaynaklarını son derece mütevazı bir şekilde kullanır ve saniyeler içinde binlerce görseli dönüştürebilir. AVIF ise karmaşık sıkıştırma ağaçları (coding tree units) ve gelişmiş yönlü tahmin modelleri kullandığı için, görseli işlemek sunucu işlemcisine büyük yük bindirir.

Eğer dinamik bir e-ticaret platformunda, kullanıcıların yüklediği binlerce ürün fotoğrafını anlık olarak optimize ediyorsanız, AVIF dönüşümlerini gerçek zamanlı yapmak sunucu altyapınızı kilitleyebilir. Bu nedenle, AVIF kodlama sürecinin asenkron kuyruk yönetimi (Message Queue) ile arka planda yapılması veya güçlü sunucu işlemcilerine sahip özel bir görsel işleme CDN'i (Image CDN) üzerinden gerçekleştirilmesi önerilir.

SEO ve Core Web Vitals Üzerindeki Etkileri

Largest Contentful Paint (LCP) ve Görsel Optimizasyonu

Google'ın Core Web Vitals (Önemli Web Verileri) performans programı, sayfa yükleme hızını ve kullanıcı deneyimini ölçen somut kriterlere dayanır. Bu kriterlerin en kritiği olan Largest Contentful Paint (LCP), sayfanın ana içeriğini oluşturan en büyük görsel veya metin bloğunun ne kadar sürede yüklendiğini ölçer. Çoğu web sitesinde LCP elemanı, sayfanın en üstünde yer alan ana görsel (hero image) veya ürün tanıtım fotoğrafıdır.

Bu ana görsellerin dosya boyutunu AVIF kullanarak %30 ila %50 oranında düşürmek, LCP süresini doğrudan yeşil bölgeye (2.5 saniyenin altı) çeker. Görsel dosyası ağ üzerinden ne kadar hızlı indirilirse, tarayıcı o görseli o kadar hızlı render eder. Bu durum, teknik SEO mimarisinin en temel başarı kriterlerinden biridir.

Sayfa Yükleme Hızı ve Google Sıralaması

Google, sayfa yükleme hızını doğrudan bir arama sıralama faktörü (ranking factor) olarak kullanmaktadır. Mobil öncelikli indeksleme (mobile-first indexing) çağında, yavaş açılan siteler arama sonuçlarında alt sıralara gerilemektedir. Görsellerin optimize edilmemiş olması, sayfa boyutunu büyüterek sitenizin Google botları tarafından taranmasını ve dizine eklenmesini de zorlaştırır (Crawl Budget tüketimi).

AVIF ve WebP formatlarının akıllıca kullanılması, sayfaların genel "sayfa ağırlığını" (page weight) önemli ölçüde hafifletir. Daha hafif sayfalar, Google botlarının sitenizi daha hızlı taramasını sağlar ve mobil arama sonuçlarında sitenizin görünürlüğünü doğrudan artırır.

Bant Genişliği Tasarrufu ve Kullanıcı Memnuniyeti

Bant genişliği tasarrufu, sadece sunucu maliyetlerinizi düşürmekle kalmaz, aynı zamanda özellikle hücresel ağlar ve kısıtlı internet paketleri kullanan mobil ziyaretçilerin sitenizde daha uzun süre vakit geçirmesini sağlar. Ağ üzerinden indirilen veri miktarı azaldıkça, kullanıcının cihazındaki pil tüketimi ve işlemci ısınması da azalır.

Düşük veri tüketimi ile yüksek görsel kalitesini bir arada sunan platformlar, kullanıcı memnuniyeti (User Satisfaction) anketlerinde ve hemen çıkma oranlarında (Bounce Rate) gözle görülür bir iyileşme kaydeder. Kullanıcıların hızlı ve pürüzsüz bir şekilde gezinebildiği bir e-ticaret sitesinde dönüşüm oranları (Conversion Rate) her zaman daha yüksektir.

Güvenli Entegrasyon Stratejisi: Mimari Nasıl Kurulmalı?

HTML Picture Etiketi ile Fallback (Geri Dönüş) Mekanizması Kullanımı

Web sitenizde en yeni teknolojileri kullanırken, eski tarayıcılara sahip kullanıcıları da mağdur etmemek en temel yazılım mimarisi kuralıdır. HTML5 ile gelen <picture> etiketi, tarayıcıların destekledikleri en gelişmiş görsel formatını otomatik olarak seçip indirmelerini sağlayan kusursuz bir fallback mekanizması sunar.

Bu mimaride, en yüksek sıkıştırma oranına sahip olan AVIF formatı ilk sırada sunulur. Eğer tarayıcı AVIF formatını desteklemiyorsa, bir alt satıra geçerek evrensel WebP formatını dener. O da desteklenmiyorsa, en eski ve en uyumlu olan geleneksel JPEG veya PNG formatını yükler.

<!-- En verimli ve güvenli görsel sunum mimarisi -->
<picture>
  <source srcset="/images/hero-banner.avif" type="image/avif" />
  <source srcset="/images/hero-banner.webp" type="image/webp" />
  <img src="/images/hero-banner.jpg" alt="Kurumsal Kampanya Banner" width="1200" height="630" loading="lazy" />
</picture>

CDN ve Sunucu Tabanlı Otomatik Format Sunumu (Content Negotiation)

HTML koduna her görsel için <picture> blokları yazmak, büyük ölçekli ve dinamik web uygulamalarında kod tabanını karmaşıklaştırabilir. Bunun yerine daha profesyonel bir çözüm, sunucu veya CDN (Content Delivery Network) seviyesinde otomatik format sunumunu (Content Negotiation) devreye almaktır.

Bu senaryoda, tarayıcı bir görsel talep ettiğinde, isteğin başlığında (request headers) yer alan @@CODE0@@ parametresine bakılır. Eğer tarayıcı @@CODE1@@ desteklediğini beyan ediyorsa, CDN veya sunucu aynı görselin AVIF versiyonunu gönderir. Eğer destek yoksa ancak image/webp varsa WebP gönderilir; her ikisi de yoksa orijinal görsel iletilir. Cloudflare Görsel Optimizasyonu gibi modern servisler bu işlemi tamamen otomatik ve dinamik olarak arka planda gerçekleştirir.

CMS (WordPress vb.) Altyapılarında Geçiş Süreci

Dünyadaki web sitelerinin büyük bir kısmını besleyen WordPress gibi içerik yönetim sistemleri, yeni nesil görsel formatlarına entegrasyon süreçlerini oldukça kolaylaştırmıştır. Özellikle WordPress 6.5+ sürümleriyle birlikte yerleşik AVIF desteği sisteme entegre edilmiştir. Artık kullanıcılar ortam kütüphanesine doğrudan AVIF yükleyebilmekte ve sistem bu görselleri işleyebilmektedir.

Eğer mevcut sitenizde binlerce eski görsel bulunuyorsa, bunları manuel olarak dönüştürmek yerine ShortPixel, Imagify veya LiteSpeed Cache gibi eklentilerden yararlanabilirsiniz. Bu eklentiler, sunucu işlemcisini yormamak adına dönüşüm işlemlerini kendi bulut sunucularında gerçekleştirir ve web sitenizi otomatik olarak WebP/AVIF formatlarıyla besler.

Stratejik Seçim: Kurumsal Projeniz İçin Hangisini Seçmelisiniz?

WebP Ne Zaman En Güvenli Seçim?

Eğer projenizde sınırlı sunucu kaynaklarına sahipseniz, görseller dinamik olarak kullanıcılar tarafından anlık yükleniyorsa ve sunucu işlemcisini (CPU) yormadan hızlıca dönüştürülmesi gerekiyorsa WebP en güvenli ve kararlı limandır. WebP, evrensel tarayıcı uyumluluğu sayesinde ek bir HTML karmaşası veya gelişmiş sunucu yapılandırması gerektirmeden projelerinize hız kazandırır.

Özellikle küçük ve orta ölçekli kurumsal siteler, bloglar ve dinamik ürün listelemelerine sahip standart e-ticaret siteleri için WebP tek başına tüm performans ihtiyaçlarını fazlasıyla karşılayacaktır. Geliştirme maliyetlerini ve teknik riskleri en aza indirmek isteyen ekipler için de WebP ilk tercih olmalıdır.

AVIF'in Rekabet Avantajı Sunduğu Durumlar

Eğer yüksek trafikli, küresel ölçekte hizmet veren bir platform yönetiyorsanız ve bant genişliği maliyetleriniz bütçenizde önemli bir yer tutuyorsa AVIF doğrudan rekabet avantajı sağlar. Özellikle görsel kalitesinin ön planda olduğu, ultra yüksek çözünürlüklü ürün fotoğraflarının yer aldığı lüks e-ticaret sitelerinde AVIF'in sunduğu renk derinliği ve yüksek sıkıştırma performansı rakiplerinizin önüne geçmenizi sağlar.

Ayrıca, statik web siteleri (Jamstack mimarileri, Next.js veya Astro ile üretilen sayfalar) için derleme (build) aşamasında görseller bir kez AVIF'e dönüştürüldüğü için kodlama hızının yavaş olması hiçbir sorun yaratmaz. Bu tür önceden derlenmiş statik projelerde AVIF kullanımı, sıfır sunucu yüküyle maksimum web hızı elde etmenin en modern yoludur.

Hibrit Yaklaşımlar ve Gelecek Stratejileri

Modern yazılım mühendisliğinde tek bir formata bağlı kalmak yerine hibrit yaklaşımları benimsemek en doğru stratejidir. Sayfaların en üstünde yer alan ve LCP değerini doğrudan etkileyen büyük boyutlu "kahraman" görselleri (hero images) ile detaylı ürün fotoğrafları için AVIF formatını tercih edebilirsiniz.

Buna karşın, sayfanın alt kısımlarında kalan, dinamik olarak oluşturulan küçük önizleme görselleri (thumbnails) veya kullanıcı profil resimleri için işlemci dostu olan WebP formatını kullanmaya devam edebilirsiniz. Bu hibrit yapı, hem sunucu işlem gücünü dengede tutar hem de sitenizin Core Web Vitals skorlarını mükemmel bir seviyeye ulaştırır.