Soft 404 Nedir, Nasıl Düzeltilir?

Soft 404 hatası, silinmiş veya içeriği boş olan bir web sayfasının arama motorlarına 200 OK durum kodu döndürmesidir. Doğru 404/410 kodu veya 301 yönlendirmesiyle çözülür. Arama motorlarının tarama verimliliğini doğrudan etkileyen bu yapısal çelişki, teknik SEO denetim süreçlerinde öncelikli olarak ele alınmalıdır. Sayfası fiilen var olmadığı halde başarılı bir HTTP durum kodu döndüren web siteleri, organik trafik kayıpları ve indeksleme sorunları ile karşı karşıya kalır. Bu teknik analiz ve çözüm kılavuzunda, soft 404 durumunun kaynağını belirleme, arama motoru botlarının tepkilerini analiz etme ve sunucu düzeyinde kalıcı düzeltme stratejilerini uygulamaya koyma adımlarını adım adım inceleyeceğiz.

Soft 404 Nedir? Temel Tanım ve İşleyişi

Arama Motoru Botlarını Neden Yanıltır? | 200 OK Durum Kodu ile Soft 404 İlişkisi

İnternet tarayıcıları ve arama motoru botları, bir URL'ye istek gönderdiklerinde sunucu seviyesinde bir HTTP durum kodu (status code) ile karşılaşırlar. Bu durum kodları, ilgili URL'nin sağlığı, konumu ve erişilebilirliği hakkında en temel meta bilgiyi taşır. Normal şartlar altında, aktif ve kullanıcıya sunulacak içeriğe sahip bir sayfa 200 OK durum kodu döndürürken, yayından kaldırılmış veya hiç var olmamış bir sayfa 404 Not Found veya 410 Gone kodunu döndürmelidir. Soft 404, tam olarak bu noktada bir sistem uyuşmazlığı olarak ortaya çıkar.

Yazılımsal hatalar veya eksik sunucu yapılandırmaları sebebiyle, aslında içeriği silinmiş, hata veren ya da bomboş olan bir sayfa istemciye (tarayıcıya veya arama motoru botuna) HTTP header (üstbilgi) alanında "200 OK" sinyali gönderebilir. Sunucu "her şey yolunda, bu sayfayı tarayabilir ve dizine ekleyebilirsin" derken, sayfanın gövde (body) içeriğinde "Sayfa Bulunamadı", "Ürün Tükendi" veya tamamen boş bir ekran yer alır. Arama motorları bu durumu algoritmik olarak analiz ederek, sunucunun verdiği yanıta inanmak yerine sayfa içeriğindeki zayıflığı tespit eder ve sayfayı "Soft 404" olarak etiketler.

Arama motoru botları açısından bu çelişki, veri işleme maliyetini artıran ciddi bir sorundur. Googlebot gibi gelişmiş tarayıcılar, sunucunun 200 OK durum kodu döndürdüğü her URL'yi taramak, DOM ağacını oluşturmak (rendering) ve dizine ekleme (indexing) kuyruğuna almak üzere tasarlanmıştır. Bot, sunucuya güvenip kaynak ayırdığı halde karşısına değersiz veya boş bir şablon çıktığında, hem işlemci gücünü boşa harcamış olur hem de tarama kaynaklarını israf eder. Bu durum, arama motorunun web sitenizin teknik kalitesine olan güvenini sarsar.

Özellikle Single Page Application (SPA) mimarisine sahip modern Javascript uygulamalarında (React, Vue, Angular gibi), istemci tarafında (client-side) çalışan yönlendiriciler (routing) sunucu seviyesinde her zaman 200 OK yanıtı verecek şekilde yapılandırılmış olabilir. Bu tür sistemlerde, kullanıcı var olmayan bir URL'ye girdiğinde sunucu yine de ana index.html dosyasını başarılı şekilde yükler ve Javascript yardımıyla ekranda bir "404 Hatası" bileşeni render eder. Ancak arama motoru botu ilk HTTP sorgusunda header alanında 200 OK durum kodunu okuduğu için, bu durumu doğrudan bir soft 404 hatası olarak kaydeder.

Soft 404 ile Standart (Hard) 404 Arasındaki Farklar Nelerdir?

200 OK vs. Gerçek 404/410 Durum Kodu | Arama Motorları İçin Anlam Farkı | SEO'ya Etkileri Açısından Karşılaştırma

Teknik SEO disiplininde, bir hatanın "standart" (hard) veya "yumuşak" (soft) olması, arama motorlarının tarama ve indeksleme mekanizmalarını tamamen farklı yollara sevk eder. Standart bir 404 veya 410 durum kodu, sunucu tarafından istemciye verilen resmi ve standart bir deklerasyondur. Bu durum kodları, W3C (World Wide Web Consortium) standartlarına göre "Aradığınız kaynak bu sunucuda bulunmuyor ve gelecekte de bulunmayabilir" anlamına gelir.

Googlebot, bir URL'yi taradığında HTTP yanıt başlığında 404 Not Found veya 410 Gone kodunu gördüğü an, o sayfanın içeriğini analiz etmeyi ve render etmeyi anında durdurur. Sayfa dizinde (index) kayıtlı ise, belirli bir süre boyunca tekrar kontrol edildikten sonra dizinden kalıcı olarak kaldırılır. Bu süreç, tamamen öngörülebilir ve tarayıcı botun kaynaklarını koruyan temiz bir mekanizmadır. Soft 404 ise standart dışı bir belirsizlik durumudur; sunucu "Sayfa burada" derken, sayfanın içeriği "Ben yokum" çığlığı atmaktadır.

Aşağıdaki tablo, bu iki hata tipi ile birlikte kalıcı silinme durumunu belirten 410 kodunun teknik parametrelerini karşılaştırmalı olarak sunmaktadır:

Burada en kritik ayrım, arama motorlarının web sitesine biçtiği güven ve kalite puanında ortaya çıkar. Standart bir 404 hatası, yaşayan her web sitesinde doğal olarak bulunabilecek olağan bir durumdur. Google, 404 hatalarının varlığını sitenize doğrudan bir ceza kesme nedeni olarak görmez. Ancak soft 404, sunucunuzun hatalı yapılandırıldığını veya sisteminizde kontrolsüz boş sayfaların yer aldığını gösteren bir teknik yetersizlik işaretidir. Bu durum, sitenizin genel tarama önceliğini ve kalitesini doğrudan olumsuz etkiler.

Soft 404 Hataları SEO'yu Neden Olumsuz Etkiler?

Tarama Bütçesi (Crawl Budget) İsrafı | Kullanıcı Deneyimi (UX) ve Dönüşüm Kaybı | Dizine Ekleme (Indexing) Sorunları | Site Kalitesi Algısında Düşüş

Web sitenizin teknik altyapısında yer alan soft 404 hataları, biriken teknik borçlar gibi davranarak organik büyümenizi sessizce sabote eder. Bu negatif etkinin en somut görüldüğü alan tarama bütçesi (crawl budget) yönetimidir. Google, her web sitesini taramak için sunucu kapasitesine, site otoritesine ve güncelleme sıklığına bağlı olarak belirli bir zaman ve kaynak sınırı atar. Sitenizde yüzlerce veya binlerce soft 404 veren sayfa bulunduğunda, arama motoru botları değerli tarama bütçesini bu değersiz, boş veya hatalı sayfaları taramak için harcar. Sonuç olarak, sitenize yeni eklediğiniz kritik bir ürün, güncel bir makale veya önemli bir kategori sayfası taranamaz ve dizine eklenemez.

Dizine ekleme (indexing) süreçlerindeki karmaşa da bu durumun doğrudan bir sonucudur. Arama motorları soft 404 sayfalarını "değerli birer 200 OK sayfası" gibi algılamaya çalıştığında, bu sayfaları arama sonuçlarında (SERP) listelemeye devam edebilir. Kullanıcılar Google aramalarında karşılarına çıkan ve sitenizde yer aldığını düşündükleri bir başlığa tıkladıklarında, karşılarında boş bir şablon, "Sayfa bulunamadı" yazan derme çatma bir görsel veya tamamen ilgisiz bir dinamik sayfa bulurlar. Bu durum, kullanıcı deneyimi (UX) açısından tam bir felakettir. Hemen çıkma oranları (bounce rate) tavan yaparken, sitede kalma süresi (dwell time) kritik seviyelere geriler ve bu da algoritmalara "bu web sitesi kullanıcıların arama niyetini karşılamıyor" sinyali gönderir.

Algoritmik kalite değerlendirmesi (Core Quality Updates veya Google'ın Yararlı İçerik Sistemi - Helpful Content System) düzeyindeki etkisi ise daha derindir. Google, web sitelerinin genel kalite puanını belirlerken tüm site genelindeki zayıf içerik (thin content), kopya içerik ve teknik hataların oranını dikkate alır. Sitenizde yüksek oranda soft 404 hatasının bulunması, Google'ın sitenizi "düşük kaliteli, bakımsız veya spam eğilimli" olarak sınıflandırmasına yol açabilir. Bu durum, teknik olarak kusursuz olan ve harika içerikler barındıran diğer sayfalarınızın da arama sonuçlarında gerilemesine sebep olan negatif bir site geneli (sitewide) etki yaratır.

Finansal boyutta ise, özellikle e-ticaret sitelerinde bu durum doğrudan dönüşüm ve ciro kaybına dönüşür. Reklam kampanyalarından, sosyal medyadan veya organik aramalardan gelen potansiyel müşteriler soft 404 veren bir ürün sayfasına ulaştıklarında, satın alma sürecini tamamlayamazlar. Sitenizdeki yönlendirmelerin veya hata sayfalarının doğru HTTP kodlarıyla yönetilmemesi, markanızın güvenilirliğini sarsarak müşterilerin rakiplerinize yönelmesine neden olur.

Soft 404 Hatalarının Ortaya Çıkış Nedenleri

Silinen veya Stoğu Tükenen Ürün Sayfaları | Yetersiz veya Zayıf İçerikli (Thin Content) Sayfalar | Hatalı 301 Yönlendirmeleri (İlgisiz Sayfalara) | Boş Etiket (Tag) ve Kategori Sayfaları

Soft 404 hatalarının kaynağını anlamak, doğru teşhis ve kalıcı çözümün ilk adımıdır. Bu hatalar genellikle sitenin içerik yönetim sistemi (CMS) yapılandırmasından, veritabanı senkronizasyon sorunlarından veya hatalı SEO yönlendirme stratejilerinden kaynaklanır.

En sık karşılaşılan senaryolardan biri, silinen veya stoğu kalıcı olarak tükenen ürün sayfalarıdır. E-ticaret platformlarında bir ürünün satışı durdurulduğunda veya veritabanından silindiğinde, sistem bu ürünün URL'sini yayından kaldırır ancak sunucu bu isteğe karşı 404 yanıtı vermek yerine "Ürün stoklarımızda kalmamıştır" veya "Bu ürün artık mevcut değil" uyarısı içeren standart bir şablonu 200 OK koduyla yüklemeye devam eder. Bu durum, Googlebot tarafından "kullanıcıya sunulan hiçbir katma değeri olmayan, ancak başarılı kod dönen sahte bir sayfa" yani soft 404 olarak etiketlenir.

Zayıf içerikli (thin content) sayfalar da bir diğer kritik tetikleyicidir. Bir web sayfasının teknik olarak çalışır durumda olması, içinde yeterli bilgi olduğu anlamına gelmez. Örneğin, otomatik olarak oluşturulan ve üzerinde yalnızca bir görsel, bir kelimelik bir başlık ve hiçbir açıklama metni bulunmayan sayfalar, arama motorları tarafından "boş sayfa" olarak yorumlanır. Sayfa 200 OK kodu dönüyor olsa bile, içerik yoğunluğu (information density) sıfıra yakın olduğu için Google bu sayfayı algoritmik olarak soft 404 statüsüne alır.

Dinamik Parametreler (Boş Arama Sonuçları) -> Sunucu: 200 OK -> İçerik: "Sonuç Bulunamadı" -> Googlebot Kararı: Soft 404

Bir diğer yaygın yazılımsal hata ise hatalı ve toplu 301 yönlendirmeleridir. Birçok web yöneticisi veya yazılımcı, sitelerindeki standart 404 hatalarını temizlemek amacıyla, silinen tüm URL'leri topluca ana sayfaya (homepage) 301 kalıcı yönlendirmesiyle yönlendirir. Bu işlem, teknik SEO dünyasında yapılan en büyük hatalardan biridir. Google, kullanıcının aradığı spesifik içerikle hiçbir alakası olmayan ana sayfaya yapılan bu yönlendirmeleri yok sayarak, yönlendirilen kaynakları doğrudan soft 404 olarak değerlendirir. Çünkü kullanıcı örneğin bir "mavi koşu ayakkabısı" aramış ve sitenizdeki o silinmiş sayfaya yönlenmişken, karşısına genel ana sayfanızın çıkması arama niyetini karşılamaz.

Son olarak, boş etiket (tag) ve boş kategori sayfaları da bu listeye eklenmelidir. Özellikle WordPress gibi içerik yönetim sistemlerinde, içerik üreticileri her yazıya onlarca yeni etiket tanımlayabilir. Zamanla bu etiketlerden bazıları silindiğinde veya altındaki yazılar kaldırıldığında, geriye içi bomboş olan arşiv sayfaları kalır. Bu sayfalar sunucu düzeyinde 200 OK döndürmeye devam ederken, içerik alanında "Bu kategoride henüz yazı bulunmuyor" uyarısı verir. Bu şablonlar da doğrudan birer soft 404 kaynağı haline gelir.

Soft 404 Hataları Nasıl Bulunur ve Tespit Edilir?

Google Search Console (GSC) ile Tespit Adımları | Üçüncü Taraf Tarayıcı (Crawler) Araçları Kullanımı | Log Analizleri ile Derinlemesine İnceleme

Sitenizdeki soft 404 hatalarını tespit etmek için hem Google'ın sağladığı resmi verileri hem de profesyonel tarama araçlarını bir arada kullanan katmanlı bir yaklaşım benimsemeniz gerekir. Tek bir araca bağlı kalmak, özellikle dinamik Javascript kullanan büyük sitelerde bazı hataların gözden kaçmasına yol açabilir.

İlk ve en güvenilir kaynak Google Search Console (GSC) platformudur. GSC üzerindeki "Dizin Oluşturma" (Indexing) menüsü altında yer alan "Sayfalar" (Pages) raporu, Googlebot'un sitenizde tespit ettiği tüm dizin dışı kalma nedenlerini listeler. Bu raporda yer alan "Gönderilen URL soft 404 gibi görünüyor" (Submitted URL seems to be a soft 404) uyarısı, XML site haritanızda yer alan ve Google'a dizine eklemesi için doğrudan gönderdiğiniz URL'lerin soft 404 verdiğini gösterir ve bu en kritik öncelikli gruptur. Diğer bir başlık olan "Soft 404" ise site haritanızda olmasa bile Googlebot'un site içi linkleri takip ederek bulduğu ve soft 404 olarak etiketlediği sayfaları gösterir. Bu listedeki URL'leri tek tek veya toplu olarak (.csv / Google Sheets formatında) dışa aktararak çalışma listenizi oluşturmalısınız.

İkinci adım, Screaming Frog SEO Spider gibi endüstri standardı olan üçüncü taraf tarama ve analiz yazılımlarını kullanmaktır. Screaming Frog, sitenizi tıpkı bir arama motoru botu gibi tarayarak tüm teknik verileri önünüze serer. Ancak soft 404'ler sunucu seviyesinde 200 OK döndüğü için, sadece durum koduna (status code) bakarak bu hataları süzemezsiniz. Screaming Frog üzerinde soft 404 tespiti yapmak için şu yöntemleri uygulamalısınız:

• Kelime Sayısı (Word Count) Filtrelemesi: Tarama tamamlandıktan sonra, HTML sayfalarını kelime sayısına göre küçükten büyüğe sıralayın. Kelime sayısı 0 ile 100 arasında olan ve 200 OK dönen sayfalar çok yüksek ihtimalle zayıf içerikli veya soft 404 hatasına düşmüş sayfalardır.

• Özel Arama (Custom Search): Screaming Frog ayarlarından Configuration > Custom > Search sekmesine gidin. Buraya sayfanızda hata anında çıkan ifadeleri regex veya düz metin olarak ekleyin (Örn: "Ürün bulunamadı", "Hata 404", "Sonuç bulunamadı", "Ürün stokta yok"). Tarayıcı, 200 OK dönen ancak kaynak kodunda bu ifadeleri barındıran tüm sayfaları size listeleyecektir.

Üçüncü ve en derinlemesine yöntem ise Log Analizleridir. Büyük ölçekli ve milyonlarca URL barındıran sitelerde, sunucu log dosyalarının (access logs) incelenmesi hayati önem taşır. Log analizlerinde, belirli bir URL'ye yapılan isteklerin döndürdüğü yanıt boyutu (response size / byte) incelenir. Normal bir sayfa ortalama 50 KB ila 150 KB arasında veri döndürürken, içi boş veya hata mesajı içeren bir sayfanın döndürdüğü veri boyutu (byte) genellikle çok daha küçüktür. Sunucu loglarında 200 OK koduyla birlikte şüpheli derecede küçük dosya boyutu (örneğin 2 KB altı) döndüren URL'leri süzerek, sisteminizdeki gizli kalmış soft 404'leri nokta atışı tespit edebilirsiniz.

Soft 404 Hatası Çözüm Yolları ve Düzeltme Stratejileri

Sayfa Artık Mevcut Değilse: 404 veya 410 Durum Kodu Kullanımı | Sayfanın Alternatifi Varsa: 301 Kalıcı Yönlendirmesi | Sayfa Geçerli Ancak İçeriği Zayıfsa: İçerik Optimizasyonu | Hatalı Yönlendirmelerin İptali ve Düzeltilmesi

Soft 404 hatalarının çözümü, hatanın kaynağına ve ilgili sayfanın sitenizdeki güncel durumuna göre esnek bir strateji gerektirir. "Tek bir çözüm her sayfaya uygulanır" yaklaşımı, teknik SEO'da ciddi kayıplara yol açabilir. Çözüm sürecini dört temel senaryo üzerinden kurgulamalıyız.

1. Senaryo: Sayfa Kalıcı Olarak Kaldırıldıysa (Geri Dönmeyecekse)

Eğer silinen bir sayfanın (örneğin eski bir hizmet sayfası, satışı tamamen durdurulmuş tekil bir ürün) sitenizde doğrudan bir karşılığı yoksa, sunucunun bu URL için 404 Not Found veya 410 Gone HTTP durum kodunu döndürmesini sağlamalısınız. 410 kodu, arama motorlarına bu sayfanın bilinçli olarak silindiğini ve bir daha asla geri gelmeyeceğini söyler. Googlebot 410 dönen URL'leri dizinden çok daha hızlı siler ve tarama bütçesini buralarda harcamayı hemen keser.

Sunucu türünüze göre bu yapılandırmaları aşağıdaki gibi uygulayabilirsiniz:

Apache Sunucuları için (.htaccess):

# Belirli bir sayfayı kalıcı olarak 410 Gone durumuna çekmek
Redirect gone /eski-urun-sayfasi/

# Veya alternatif olarak özel 404 sayfası tanımlamak
ErrorDocument 404 /ozel-404-sayfasi.php

NGINX Sunucuları için:

# Belirli bir URL dizini için 410 Gone yanıtı döndürmek
location /eski-kategori/ {
    return 410;
}

# Sunucu genelinde 404 yönetimini yapılandırmak
error_page 404 /404.html;
location = /404.html {
    root /var/www/html;
    internal;
}

2. Senaryo: Sayfanın Net ve Doğrudan Bir Alternatifi Varsa

Silinen sayfanın yerine yeni bir model ürün geldiğinde veya ilgili konu daha kapsamlı güncel bir URL'ye taşındığında, yapılması gereken işlem 301 Kalıcı Yönlendirmesi (301 Permanent Redirect) uygulamaktır. Ancak buradaki altın kural, yönlendirilen yeni sayfanın eski sayfa ile son derece alakalı olmasıdır. Örneğin, "X Marka Kırmızı Koşu Ayakkabısı" sayfası silindiyse, bunu "X Marka Koşu Ayakkabıları" kategorisine yönlendirmek kabul edilebilir bir çözümdür. Alakasız bir sayfaya veya doğrudan ana sayfaya yönlendirme yapmaktan kesinlikle kaçınılmalıdır.

WordPress (PHP) ile Programatik Yönlendirme:

// Alt şablonlarda veya eklenti düzeyinde yönlendirme kontrolü
if ( is_page('eski-sayfa-slug') ) {
    wp_redirect( 'https://example.com/yeni-sayfa-slug', 301 );
    exit;
}

3. Senaryo: Sayfa Aktif Olmalı Ancak İçeriği Yetersizse (Thin Content)

Eğer sayfa siteniz için önemliyse ve yayında kalması gerekiyorsa ancak Google bunu "Soft 404" olarak etiketlediyse, sorun içerik kalitesidir. Bu durumda sayfayı silmek veya yönlendirmek yerine İçerik Optimizasyonu yapılmalıdır. Sayfadaki boş alanları doldurmalı, özgün açıklamalar eklemeli, şema işaretlemelerini (schema markup) zenginleştirmeli ve kullanıcıya değer sunan metin, görsel veya SSS alanları ekleyerek sayfanın bilgi yoğunluğunu artırmalısınız.

4. Senaryo: Dinamik/Sistemsel Hataların Giderilmesi

E-ticaret sitelerinde filtreleme (facets) veya arama sonuç sayfalarında eşleşen ürün bulunamadığında sistemlerin "200 OK" dönmesi en büyük soft 404 kaynağıdır. Geliştirici ekibinizle görüşerek, arama sonuçlarında "0 Ürün Bulundu" durumu tetiklendiğinde sunucunun HTTP yanıt başlığını dinamik olarak 404 durum koduna çekecek ya da bu tür dinamik parametreli URL'lerin meta robot etiketine noindex değerini basacak bir yazılımsal kural entegre etmesini sağlamalısınız.

Soft 404 Hatalarını Gelecekte Nasıl Önleyebiliriz?

Proaktif İçerik ve Ürün Yönetimi | Düzenli Google Search Console Kontrolleri | Site Denetimi ve Sağlık Monitörizasyonu

Soft 404 hatalarını tek seferlik bir temizlikle çözmek geçici bir rahatlama sağlar; ancak sitenizin büyüme hızına bağlı olarak bu hatalar gelecekte tekrar ortaya çıkacaktır. Sürdürülebilir bir teknik SEO sağlığı için proaktif önlemler almalı ve hata engelleme mekanizmalarını sitenizin yaşam döngüsüne entegre etmelisiniz.

Bunun en temel adımı proaktif içerik ve stok yönetimi süreçleridir. E-ticaret sitelerinde geçici olarak tükenen ürünler için sayfayı silmek yerine, sayfa üzerinde "Bu ürün geçici olarak temin edilememektedir, benzer ürünlere göz atabilirsiniz" gibi yönlendirici alanlar kurgulamalı ve sayfayı 200 OK durumunda tutmaya devam etmelisiniz. Bu süreçte schema.org yapısal verilerinde ürünün stok durumunu OutOfStock olarak işaretlemek, Google'a sayfanın durumunu doğru şekilde iletmenizi sağlar ve algoritmanın sayfayı soft 404 olarak görmesini engeller. Ürün kalıcı olarak bittiğinde ise sistemin otomatik olarak 410 durum kodunu basmasını sağlayacak bir otomasyon kuralı yazılım ekibiyle birlikte geliştirilmelidir.

Düzenli aralıklarla gerçekleştirilen otomatik site denetimleri (audit) de hayati öneme sahiptir. Haftalık veya aylık periyotlarla Screaming Frog, SEMrush veya Ahrefs gibi araçlar üzerinden otomatik site taramaları planlayabilirsiniz. Bu denetimler, sitenizdeki kırık linkleri ve aniden boşalmış sayfaları henüz Googlebot taramadan önce yakalamanıza imkan tanır. Ayrıca, yazılım geliştirme süreçlerinde (CI/CD aşamalarında) yayına alınacak yeni kod paketlerinin dinamik yönlendirme şablonlarında HTTP durum kodlarını bozup bozmadığını test eden otomatik birim (unit) testleri kurgulamak, hataların henüz canlı sunucuya taşınmadan engellenmesini sağlar.

Son olarak, Google Search Console entegrasyonu ve alarm sistemleri kurulmalıdır. GSC API'lerini kullanarak sitenizin dizinleme hatalarını günlük olarak izleyen ve "Soft 404" sayısında ani bir artış olduğunda teknik ekibinize veya SEO yöneticinize Slack/E-posta üzerinden bildirim gönderen entegrasyonlar oluşturabilirsiniz. Böylece, sistemde meydana gelen bir veritabanı senkronizasyon hatası veya yanlış bir yönlendirme kuralı, sitenizin genel organik trafiğine kalıcı bir zarar vermeden dakikalar içinde tespit edilip düzeltilebilir.